R.K. Binnenziekenhuis

R.K. Binnenziekenhuis

R.K. Binnenziekenhuis

Silver hospital badge for the nurses.
Period: 1950.

Een zilveren zustersbadge van het R.K. Binnenziekenhuis te Eindhoven.
Periode: 1950.

Botcement als wondermiddel

Jaarlijks worden zo’n 16.000, vaak hoogbejaarde, Nederlanders getroffen door het inzakken van een rugwervel als gevolg van botontkalking. Behandeling met pijnstillers heeft niet altijd het gewenste effect. Het injecteren van botcement blijkt voor velen een uitkomst te zijn. „Werk je netjes, dan is de kans op complicaties minimaal.” Nieuw is het fixeren van ingezakte wervels met botcement niet. De Franse neuroradiologen Galibert en Deramond begonnen er al mee in 1984. Nederland volgde relatief laat. Pas in 2001 werd in het Sint Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg voor de eerste keer op Nederlandse bodem een zogenaamde percutane vertebroplastiek uitgevoerd.Inmiddels behoort ook radioloog Frits Jansen van het Catharina-ziekenhuis in Eindhoven tot de specialisten die de techniek beheersen. Ingewikkeld is de ingreep volgens Jansen niet. Zeker niet voor radiologen die gewend zijn om botbiopsieën in wervels te doen. Met behulp van een model van de ruggengraat toont de radioloog hoe de ingreep plaatsheeft. Nadat de omgeving is verdoofd met lidocaïne, doorboort hij van twee kanten met dikke, holle naalden via de wervelboog het wervellichaam van de ingezakte wervel. „Voor in het wervellichaam injecteer ik van beide kanten het botcement, tot maximaal 5 cc per wervel. Dit gebeurt onder röntgendoorlichting, zodat ik precies kan zien wat er gebeurt.”

Het botcement, in jargon polymethylmetacrylaat (PMMA), bestaat uit twee componenten: een vloeistof en een poeder. Bij het mengen daarvan ontstaat een pasta die na ongeveer vier minuten geschikt is voor injectie. De pasta hardt geleidelijk verder uit en is na tien minuten niet meer geschikt voor verwerking, zodat de totale werktijd slechts zes minuten bedraagt. Daarna dient de patiënt nog een kwartier doodstil op de buik te blijven liggen, voor de totale uitharding van de ’lijm’. Inclusief de voorbereiding neemt de ingreep, die zo’n 700 euro kost, een uur in beslag.

Koelelement

Om een bloeduitstorting te beperken, wordt direct na het verwijderen van de naalden een koelelement op de rug geplaatst. Zodra de patiënt weer van de behandeltafel in bed kan, wordt een CT-scan gemaakt. „Daarmee kun je het resultaat heel nauwkeurig beoordelen. Als alles goed is, ga ik de patiënten ’s middags mobiliseren, samen met een fysiotherapeut. De volgende morgen gaan ze pas naar huis. Oude mensen moet je even de tijd geven. Deze patiënten zijn vrijwel allemaal ouder dan zeventig.”

De relatief late toepassing van vertebroplastiek in Nederland heeft vooral te maken met de logistiek eromheen. „Je moet goede afspraken maken met de afdelingen interne geneeskunde en orthopedie. Bovendien moet je eerst zeker weten dat de rugpijn wordt veroorzaakt door een ingezakte wervel. Mensen met een hernia of slijtageklachten hebben geen baat bij deze behandeling. Van alle wervelinzakkingen geeft 60 procent geen klachten. Van de overige 40 procent geneest de helft spontaan. Dat betekent dat je slechts aan 20 procent van de inzakkingsfracturen wat moet doen. De selectie vereist MRI-onderzoek. De patiënt moet verder in staat zijn een uur op de buik te liggen.”

Inmiddels zijn in het Catharina-ziekenhuis zo’n 25 patiënten behandeld met behulp van vertebroplastiek. Met het lijmen en opspuiten van de ingezakte wervels kunnen ook veel bijkomende problemen worden voorkomen. Veel van deze mensen kwamen vanwege de pijn niet meer uit bed. Daardoor ontkalken de wervels nog sneller. Het liggen geeft bovendien een verhoogde kans op trombose en een longembolie. Ook doorliggen is een reëel risico.”

Lekkage

Veel patiënten ervaren de behandeling als een wondermiddel. Het botcement vult de fractuurspleten binnen het wervellichaam, zodat de beweeglijkheid van de werveldelen als gevolg van de fractuur binnen enkele minuten wordt opgeheven. Hierdoor neemt ook de pijn meteen af. Bij een hoogbejaarde mannelijke patiënt spoot Jansen zelfs zes ingezakte wervels op, twee wervels per behandelsessie. „Die man wist niet wat hem overkwam. Hij kon niet meer uit zijn stoel komen, nu loopt hij weer.”

Bij het uitharden van het cement ontstaat door een chemische reactie een temperatuur van 80 graden Celsius. Daar ligt tegelijk het belangrijkste risico van vertebroplastiek. Het cement moet echt binnen het wervellichaam blijven. Lekt het via de achterkant naar een zenuwwortel, het ruggenmerg of bloedvaten, dan heb je een enorm probleem. Vandaar dat we het botcement onder röntgendoorlichting inspuiten. Werk je netjes, dan is de kans op complicaties minimaal.”

Ook bij een ingezakte wervel ten gevolge van een tumor kan het injecteren van botcement soelaas tegen de pijn bieden, maar de kans op complicaties is dan wel groter. „Door de tumor is ook de buitenkant van de wervel veel zwakker, waardoor de kans op lekkage toeneemt.”

Gangbare behandeling

De radioloog uit Eindhoven verwacht dat vertebroplastiek binnen tien jaar in heel Nederland een gangbare behandeling is. „Door de vergrijzing wordt osteoporose een steeds groter probleem. Jaarlijks treden er zo’n 16.000 inzakkingsfracturen door botontkalking op. Onze ervaringen met vertebroplastiek zijn tot nu toe heel goed. De pijnvermindering is vaak spectaculair.”

Tijdens een symposium in Gent oefende Jansen recent op lichamen van overledenen het injecteren van botcement op andere plaatsen, onder andere in de halswervels. „Nu passen we de techniek uitsluitend toe bij lenden- en borstwervels, maar op termijn zullen we ook fracturen in de hogere wervels op deze wijze gaan behandelen.”

Begin 2006 startten het Universitair Medisch Centrum Utrecht, het Diaconessenhuis in Utrecht, het Sint Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg, het Catharina-ziekenhuis in Eindhoven en het Sint Lucas Ziekenhuis in Gent een onderzoek dat duidelijkheid moet verschaffen over het resultaat van vertebroplastiek op langere termijn. De patiënten die voor behandeling in aanmerking komen, worden willekeurig verdeeld in twee groepen. De ene groep wordt behandeld met botcement, de andere groep op klassieke wijze, met pijnstillers en eventueel een corset.

De studie moet niet alleen duidelijk maken of het resultaat van vertebroplastiek gunstiger is dan dat van conservatieve therapie, maar ook op welk moment de nieuwe behandeling moet plaatshebben en bij welk type wervelbreuk het injecteren van botcement de gunstigste resultaten geeft. Het is voor vertebroplastiek het eerste grootschalige onderzoek met een controlegroep. „Specialisten uit de hele wereld zien met grote belangstelling uit naar de resultaten”, weet Jansen. „Dit onderzoek levert absoluut een artikel in een toonaangevend wetenschappelijk tijdschrift op.







 Terug